Allt í ljúfum gír hérna í Kaupmannahöfninni. Kuldinn læddist að okkur í morgun. Ég uppgötvaði að það er komið haust þegar ég fékk beinhimnabólgu sem ég fæ nú yfirleitt ekki fyrr en um hávetur heima á íslandi en það er rakinn sem gerir útslagið hérna og býr til meiri kulda en hitamælirinn sýnir.
Er í miklum pælingum um sjálfsmynd, aldur og aldursskeið þessa dagana. Hvað tengist hverju skeiði, hvers er ætlast til af fólki á vissum aldursskeiðum, hvar liggja mörkin á milli aldursskeiða eða þroskastiga og hvernig þróast sjálfsmyndin eða identity-ið á þessum mismunandi skeiðum. Einnig finnst mér vert að spurja hreinlega hvort að identity-ið okkar mótast af aldri, þroska, utan að komandi áhrifum eða öllu þessu og fleira í þessum dúr.
Kannski er ég bara að fara í gegnum eitthvað skeið sjálf þarf sem ég er ekki alveg viss um hvers er ætlast til af mér á ákveðnu aldursskeiði. Identity-vice er ég enn að móta mína sjálfsmynd á fullu og týni til eitthvað nýtt í mína sjálfsmynd nánast á hverjum degi... ok segjum með hverri nýrri reynslu kannski frekar.
Í dag var fjallað um gamalkunnan góðvin minn Piaget og hans kenningar um nám. Menntunarfræðilegur bakgrunnur minn gerði mér frekar auðvelt fyrir í tímanum og ég gat meira að segja (í svo til fyrsta skiptið í vetur) varpað einhverju af viti inn í umræðuna og komið með nýtt sjónarhorn á efnið. Prófessorinn minn Knud Illeris sem hefur meðal annars skrifað mjög áhugverða bók sem heitir How We Learn (hvet alla sem hafa áhuga á námskenningum að verða sér út um hana) setti námskenningar Piage í samhengi við aldurstengd (gróflega þó) æviskeið. Hann talaði helst um þá staðreynd að eldra fólk (adult learners) þyrfti að ganga í gegnum svo kallað transformative learning process. Sem helgast af því að þurfa að endurmeta og jafnvel brjóta niður áður gefna þekkingu og búa til nýja þekkingu eða ný skemu (fyrir þá sem þekkja til Piaget). Þetta námsferli eða learning process sem mér finnst hreinlega mun betra orð en hið íslenska af mörgum ástæðum sem ég nenni ekki að telja upp er því mjög afdrifaríkt og leiðir samkvæmt Knud Illeris nánast alltaf til ákveðinnar breytingar á identity viðkomandi aðila. Sá sem lærir á þennan transformative máta hefur þá þurft að breyta, endurmóta eða endurskapa ákveðið skema eða fyrirframgefna þekkingu.
Er í miklum pælingum um sjálfsmynd, aldur og aldursskeið þessa dagana. Hvað tengist hverju skeiði, hvers er ætlast til af fólki á vissum aldursskeiðum, hvar liggja mörkin á milli aldursskeiða eða þroskastiga og hvernig þróast sjálfsmyndin eða identity-ið á þessum mismunandi skeiðum. Einnig finnst mér vert að spurja hreinlega hvort að identity-ið okkar mótast af aldri, þroska, utan að komandi áhrifum eða öllu þessu og fleira í þessum dúr.
Kannski er ég bara að fara í gegnum eitthvað skeið sjálf þarf sem ég er ekki alveg viss um hvers er ætlast til af mér á ákveðnu aldursskeiði. Identity-vice er ég enn að móta mína sjálfsmynd á fullu og týni til eitthvað nýtt í mína sjálfsmynd nánast á hverjum degi... ok segjum með hverri nýrri reynslu kannski frekar.
Í dag var fjallað um gamalkunnan góðvin minn Piaget og hans kenningar um nám. Menntunarfræðilegur bakgrunnur minn gerði mér frekar auðvelt fyrir í tímanum og ég gat meira að segja (í svo til fyrsta skiptið í vetur) varpað einhverju af viti inn í umræðuna og komið með nýtt sjónarhorn á efnið. Prófessorinn minn Knud Illeris sem hefur meðal annars skrifað mjög áhugverða bók sem heitir How We Learn (hvet alla sem hafa áhuga á námskenningum að verða sér út um hana) setti námskenningar Piage í samhengi við aldurstengd (gróflega þó) æviskeið. Hann talaði helst um þá staðreynd að eldra fólk (adult learners) þyrfti að ganga í gegnum svo kallað transformative learning process. Sem helgast af því að þurfa að endurmeta og jafnvel brjóta niður áður gefna þekkingu og búa til nýja þekkingu eða ný skemu (fyrir þá sem þekkja til Piaget). Þetta námsferli eða learning process sem mér finnst hreinlega mun betra orð en hið íslenska af mörgum ástæðum sem ég nenni ekki að telja upp er því mjög afdrifaríkt og leiðir samkvæmt Knud Illeris nánast alltaf til ákveðinnar breytingar á identity viðkomandi aðila. Sá sem lærir á þennan transformative máta hefur þá þurft að breyta, endurmóta eða endurskapa ákveðið skema eða fyrirframgefna þekkingu.
Dæmið sem gefið var í tímanum er ágætt til útskýringar og var nokkurn vegin svona: Einstaklingur sem hefur unnið í banka í 20 ár er sagt upp störfum vegna utan að komandi ástæðna. Með utan að komandi ástæðum á ég til dæmis við tækni eða tölvur sem leystu starf viðkomandi af hólmi eða til dæmis að starfsemin var seld til ódýrara vinnuafls og þarf af leiðandi missti viðkomandi starfið sitt - semsagt ekki vegna þess að viðkomandi var ekki nógu hæfur heldur vegna þess að breyttar aðstæður í samfélaginu gerðu starfið hans ómerkt eða óþarft. Þessi viðkomandi aðili sem hefur unnið í banka nær alla sína starfsævi hefur mjög sterkt identity sem "banker" eða aðili sem vinnur í banka. Viðkomandi aðila finnst það virðingarverð staða og hefur í gegnum tíðina eignast vini sem líka vinna í banka. Í boðum getum viðkomandi talað um bankamál og miðlað af reynslu sinni úr bankanum. Eftir uppsögnina þarf þessi viðkomandi aðili að leita sér að nýrri vinnu og líklegast að auka við þekkingu sína eða hæfni á einhverju öðru sviði en á því sviði sem nú var gert ómerkt eða óþarft af samfélaginu sem hann eða hún býr í. Viðkomandi þarf því mjög líklega að sækja einhvers konar kúrs, nám eða fara í skóla til að eiga möguleika á annarri eða betri vinnu. Þá erum við farin að tala um eitthvað sem myndi flokkast undir adult-education eða fullorðinsfræðslu / endurmenntun (ekki alveg sama hugtakið en ég nota það bara lauslega hérna). Knud Illeris lísti því í dag að þegar þessi fullorðni einstaklingur fari í að mennta sig aftur þá sé hann mjög upptekinn af sínu identity sem "banker" og þurfi að brjóta niður eða endurmeta áður fyrirframgefnar hugmyndir um eigið identity og allt sem tengist því til að eiga möguleika á að læra eitthvað nýtt.
Ég get verið sammála þessu að nokkru leyti en held líka að þetta sé frekar "tímabundið" og kynslóðabundið vandamál og eigi jafnvel ekki eftir að eiga við eftir 50 ár miðað við þróun samfélags og vinnumarkaðs sem á sér stað núna. Að minnsta kosti gæti ég spáð því eða hypothesað um að þessi ákveðan tegund af identity transformation eigi ekki endilega eftir að gerast á þessu aldursskeiði í óræðinni framtíð.
Aðeins til að skýra betur þá setti prófessor Knud Illeris þetta betur upp í samengi við aldursskeið og taldi þá upp fjögur aldursskeið / lærdómsskeið um ævina. 1) Æska eða childhood þar sem allt nám eða learning (enska orðið nær mun betur yfir merkingu hugtaksins) er opið og skilyrðislaust ferli. Öll börn reyna að læra allt um alla hluti sem eru í kringum þau eða hafa áhrif á þau. 2) Unglingsár eða ungdómur (enn eru íslensku orðin að valda mér erfiðleikum þar sem orðin adolescence eða youth nær mun betur yfir þetta skeið) þar sem learning er orðið aðeins stýrðara og oft eru unglingar eða ungmenni mjög efins á allt sem þau læra, við könnumst öll við spurninguna: Hvers vegna þarf ég eiginlega að læra þetta!! Sem er mjög valid og nauðsynleg spurning, af hverju ætti ég að læra eitthvað ef það er ekki mér til hagsbóta. 3) Adulthood eða fullorðinsár þar sem allt nám eða learning er orðið mjög einstaklingsbundið og mjög skilvirkt - eða ætti að vera það. Fullorðinn einstaklingur velur mun frekar af mikilli kostgæfni hvað það er sam hann eða hún vill læra og yfirleitt er mikill tilgangur eða mörg og góð markmið með náminu (hærra kaup, betri lífsgæði, ákveðin sérþekking og svo framvegis) 4) Late adulthood eða eldri ár þar sem allt learning verður ennþá meira mál og mun ígrundaðri ákvörðun einstaklings. Knud sagði að late adulthood gæti verið allt frá 45 ára til 60 ára (er í raun skilgreint sem 70 ára samkvæmt Evrópusambandinu) en orsakaðist helst af því að fólk gerði sér grein fyrir að það ætti jafnvel ekki mikinn tíma eftir af lífinu og vandaði því val sitt á námi, athöfnum og gjörðum afar vel. Þar af leiðandi myndi fólk á þessum aldri ekki eyða orkunni í að læra eitthvað sem það héldi ekki að myndi ótvírætt skila þeim einhverju til baka.
Núna langar mig aðeins að koma með mínar vangaveltur á alla þessa speki.
1. Ég held að transformative learning sé frekar kynslóðabundið og tímabundið learning process - eða þá að transformative learning komi til með að normaliserast í framtíðinni (segjum 50 ár + fram í tímann).
2. Ég held að identity mótun í dag sé allt önnur en hún var fyrir ömmu mína og afa og tilheyrandi kynslóð og af því skapist það sem Knud talar um sem transformative learning process hjá fólki eins og bankamanninum eða konunni sem átti mjög erfitt með að skipta um starf og breyta þar af leiðandi identity-inu sínu.
3. Samkvæmt Eriksson verðum við fullorðin eða förum frá youth tímabili yfir í adult hood tímabil þegar við höfum myndað nokkuð stabílt identity - sem ég held aftur að sé að breytast og mótist að miklu leyti ekki af einhverju einu heldur mjög mörgum og mismunandi external og internal ástæðum.
Til að útskýra nánar þá skil ég vel það fólk sem á í identity krísu þegar það þarf að finna sér aðra vinnu eftir að hafa unnið á sama vinnustaðnum síðast liðin 20 ár að ég tali nú ekki um 30 eða 40 ár. Ég held reyndar að flestir foreldrar minnar kynslóðar séu að upplifa eitthvað þessu líkt núna þar sem þau hafa sum hver unnið sama starfið í tugi ára en með breyttum áherslum í samfélaginu í dag, auknum kröfum til vinnuafls og auknum sveigjanleika (minna atvinnuöryggi) eru þau að uppgötva að þau þurfa jafnvel að bæta við sig menntun og þekkingu. Hvort heldur með því að taka kúrs í tungumálum eða einhverju tölvuforritinu eða jafnvel að fara í lengra nám, viðbótarnám eða endurmenntun. Fólk sem hefur unnið á sama stað í 20-40 ár samsamar sig að sjálfsögðu við það starf og mótar þar af leiðandi mikið til sitt identity út frá starfinu sínu. Hins vegar held ég að þetta sé að breytast að verulegu leiti. Tökum bara þrjár kynslóðir sem dæmi. Amma mín hefur alla tíð unnið mikið og vel enda harðdugleg kona. Hún myndi sjálfsagt samsama sig og skilgreina sig einna helst út frá þeirri vinnu
sem hún hefur ynnt af hendi í gegnum ævina. Hvort sem það er heima við eða á vinnumarkaði. Þegar amma hætti að vinna held ég að mér sé óhætt að segja að hún þurfti að endurhugsa sína veröld, tilveru og hlutverk í samfélaginu alveg upp á nýtt og það hefur eflaust ekki verið létt verk þegar vinnan hefur mótað líf manns jafn verulega og hjá sívinnandi ömmu minni. Mamma mín sem er jafn dugleg og fær kona vann mjög lengi á ákveðnum vinnustað og skipti síðan fyrir rúmu ári um vinnu. Ég veit að það tók hana dágóðan tíma að telja í sig kjark og þor auk þess sem ég held (nú verður hún bara að leiðrétta mig) að hún hafi líka þurft að fara í gegnum nokkurs konar transformative learning þar sem hún braut niður ákveðnar hugmyndir um sjálfan sig og umhverfi (eigin getu og væntingar) og byggði upp nýjar hugmyndir, nýtt identity og nýjar vonir og væntingar (til sín og umhverfis síns). Eftir ár í nýju vinnunni er ég þess hins vegar fullviss að henni hefur hún fundist hafa lært mjög margt nýtt, öðlast ákveðin persónlegan þroska eða reynslu og fundið margt nýtt í sinni sjálfsmynd eða identity.... nú fæ ég símhringingu frá henni ;)
Allavega síðan kemur að mér - ég hef alla tíð sagt að ég ætli mér ekki að VERÐA eitthvað ákveðið í lífinu. Nema þegar ég var 7 ára ætlaði ég að verða alheimsfegurðardrottning en Unnur Birna stal þeim titli af mér. Ég er ennþá í skóla 26 ára sem er ca 12 árum lengur en amma mín og 9 árum lengur en mamma mín (upphaflega hún hefur síðan verið í háskólanum undanfarin ár að bæta við sig menntun og þekkingu). Ég er ennþá með mjög sveigjanlegt og ómótað identity samkvæmt Eriksson og er því greinilega ekki komin inn í adulthood eða fullorðinsárin. Ég á örugglega eftir að skipta töluvert oftar um vinnu en mamma mín og mun oftar en amma mín. Nýjar tölur frá Danmörku segja okkur að þau börn sem nú eru að klára grunnskóla eigi að minnsta kosti eftir að vera í 10 mismunandi vinnum í framtíðinni - Danir skipta reyndar oftast um vinnu á meðal Evrópuþjóðanna en það er nú önnur saga og ég gæti talað vel og lengi um nýyrðið flexicurity sem mótar alla mennta- og atvinnustefnu hérna.
Þannig að transformative learning gæti verið tímabundið og kynslóðbundið learning process. Þar sem ég efast um að ég eigi eftir að lenda í sömu krísu og mamma eða amma. Ég held að ég eigi eftir að byggja mitt identity og sjáfsmat á mun fleiri hlutum en starfinu eða starfshæfileikum. Börnin mín (já mamma þú færð barnabörn á endanum einhverntíman) eiga eflaust eftir að verða ennþá sveigjanlegri og vonandi eiga þau eftir að geta orðið leikarar, læknar og listamenn allt í senn og ekki þurfa að velja eitt ákveðið starf sem mótar þau það sem eftir er ævinnar því lífið, samfélagið, heimurinn og allt fólkið í kringum okkur býður upp á svo mikinn fjölbreytileika og svo margt spennandi að gera, vinna við, læra, skapa, búa til og hafa áhrif á.
Það er gott að rasa út - þegar allt námið er á ensku og ég þarf að segja svo mikið en kem bara helmingnum út úr mér í tímum ;)
